درباره

خوش آمدید به وبلاگ من وتو


سلام دوستان امیدوارم از محتوای وبلاگ راضی باشید لطفا داستان های روزانه را مطالعه کنید من به زودی مطالب جدیدتری را دروبلاگ قرار میدهم لطفا نظر بدهید

دسته بندي ها

جستجو

جعبه پیام




آخرين نوشته ها

آرشيو

خبرنامه

آمار

آنلاین : 1
بازدید امروز : 1
بازدید دیروز : 5
بازدید هفته گذشته : 6
بازدید ماه گذشته : 66
بازدید سال گذشته : 827
کل بازدید : 4366

لينک دوستان

بازی جیپ جنگی 

ـلطفا تا لود شدن بازی کمی صبر کنید لطفا بررویplay کلیک کنید                                                                                                                         این بازی با کلید های چپ وراست کیبورد انجام می شود وکلید (shift )برای پرش از موانع         
برچسب‌ها:
نوشته شده در جمعه 21 تير 1392 ساعت 14:32 توسط : علیرضا ماهزاده | دسته : | 126 بازدید
  • []

  • داستان روزانه
    برچسب‌ها:
    نوشته شده در پنجشنبه 20 تير 1392 ساعت 14:08 توسط : علیرضا ماهزاده | دسته : | 135 بازدید
  • [ادامه مطلب] []

  • گلیم

    گِلیم یا پَلاس یکی از انواع صنایع دستی زیراندازی و پوششی است که از ابریشم، موی بز، پشم گوسفند و یا دیگر چهارپایان اهلی بافته می‌شود. گلیم به شکل سنتی‌اش، معمولاً برای پوشاندن زمین، دیوار و یا رواندازی برای حیوانات باربر استفاده می‌شود ولی امروزه به عنوان یک پوشش مدرن برای خانه‌های شهری نیز خریداری می‌شود.

    این فرش در زبان فارسی نامهای مختلفی دارد. گلیم در افغانستان، گیلیم در اوکراین، بداس در قفقاز، لیاط در سوریه و لبنان، چیلیم در رومانی و همچنین کیلیم در ترکیه و لهستان و مجارستان و عربستان از جمله نامهای متفاوت آن است.

    رنگ‌های استفاده شده در گلیم سنتی گیاهی هستند. گاهی گلیم‌ها را برای جلوه بیشتر و کهنه شدن رنگ، با چای و پوست گردو شستشو می‌دهند.

    گلیم در سایزهای مختلفی به شکل مستطیل بافته می‌شود از قبیل:

      <
    برچسب‌ها:
    نوشته شده در شنبه 15 تير 1392 ساعت 19:42 توسط : علیرضا ماهزاده | دسته : | 142 بازدید
  • []

  •  

    گبه یا (قالیچه‌خِرسک) گونه‌ای فرش از جنس قالی است که معمولاً در قطع قالیچه توسط عشایر و ایلات لر و قشقایی بافته می‌شود و دارای پرزهای (۱) بلند است. در بافت گبه از تعداد پودبیشتری استفاده می‌شود که این کار در نرمی گبه تأثیر فراوان دارد. تعداد پود برخیاز گبه‌ها گاهی از سه تا هشت پود در هر رج و بلندی پرزها گاهی تا یک سانتی متر هم می‌رسد.


    گبه در اندازه‌های مختلفی بافته می‌شودکه عبارت‌اند از: ۱_ گبه در اندازه قالیچه ۲_ گبه در اندازه قالی ۳_ گبه پتویی ۱_ گبه در اندازه قالیچه: با پرز و خواب بلند و تعداد پود در هررج به هشت هم می‌رسد. ۲_ گبه در اندازه قالی: هر گاه شمار رشته‌هایپود در هر رج از سه تجاوز نکند این دستباف را قالی گبه گویند. ۳_ گبه پتویی: این نوع گبه به دلیل پودفراوان نرمتر و خواب بلند پرز و پودهای اضافه از ظرفیت بیشتری برخوردار است.

    وسایل و ابزار مورد نیاز گبه عبارتاست از: مهم‌ترین و اصلی‌ترین وسیله که دار می‌باشد. دار گبه در اندازه‌های مختلفکه به صورت افقی و در سطح زمین قرار می‌گیرد. اغلب از جنس چوب یا فلز می‌باشد وشامل شانه، چاقو و قیچی می‌باشد. بیشتر بافندگان عشایری بر روی زمین و بر رویدارهای افقی عمل بافتن را بدون نقشه انجام می‌دهند و برای شروع کار معمولاً قالیچهدیگری را که به آن (دستور) می‌گویند به کار می‌برند و در حین بافت انتخاب رنگ‌ها وترکیب بندی رنگ‌ها را انجام می‌دهند و همین امر سبب می‌شود گبه‌ای متفاوت با نمونهقبلی به وجود آید.

    برای تار گبه از نخ پنبه‌ای یا نخپنبه‌ای مخلوط با موی بز استفاده می‌شود و برای پود آن از پشم گوسفند استفاده می‌شودمرغوب‌ترین پشم جهت بافت انواع قالی و گبه، پشم فارس می‌باشد. تعداد نخ‌های پود بهکار رفته در هر رج از گبه که دارای ساختاری درشت است از سه تا هشت و در انواعریزتر آن تا چهارده پود در تغییر است. گبه در اندازه‌های مختلف بافته می‌شودمعمولاً در اندازه‌های ۱۲۰ تا ۱۰۰ عرض و طول ۲۵۰تا ۲۰۰ سانتی متر بافته می‌شود برای بافت یکگبه در اندازه ۲۰/۲×۵/۱ حدود هشت کیلوگرم پشم و تقریباً سهکیلوگرم موی بز استفاده می‌شود گبه معمولاً درشت بافت است و بلندی پود گبه دست کمیک سانتی متر می‌باشد. البته در انواع سفارشی ممکن است این اندازه تغییر کند.


    نگاره‌های گبه

    هنرمند خالق گبه با صورت‌هایی برخاستهاز روایت و داستان و مضامین طبیعی و بیان حالات روحی در واقع دنیا را از دریچه دیدخود در نقش گبه به عرصه ظهور می‌رساند. طرح‌ها و نقوش گبه از افکار ساده و روانمنشا می‌گیرد و نقوش خودجوشی با سادگی و بیانی زلال و شفاف بر عرصه بافت شکل می‌گیرندبافنده با خط تصویر، طبیعت، عشق و شیدایی، آزادگی و آزاد زیستن را نقش می‌کند. نقشگبه حکایت حال بافنده‌است، قصه رمه و شبان است و برف و بوران و آتش و آب و آفتاب وکوچ، عشق و دلدادگی و اسبی که به سیاه چادر عشق می‌رود. چهره گبه نامنظم است ونشان از اوج و حضیض حالات روحی بافنده دارد. نقش گبه گریز از تکرار است و بدیع وبر خلاف نقوش طراحان شهری که پر تکلف و محافظه کارانه‌است مستقیما از طبیعت الهاممی‌گیرد. نقش گبه و خصوصیات آن را فقط و فقط زندگی ایلیاتی و عشایری تعیین کرده‌استو می‌کند و این همان اصالت گبه‌است. طراحی و نقش پردازی و حتی رنگ آمیزی گبه ازقالی و قالیچه جداست و تابع قواعد و سنت‌های خاصی است. بافندگان گبه به سبب آزادیاز قید و بند در نقش پردازی حتی از بافندگان قالی هم دستشان بازتر است. طرح‌ها ونقش‌های گبه تماماً ذهنی بوده و بیشتر طرح‌های هندسی را دربرمی گیرد. در یک یا دوحاشیه این قالیچه‌ها یک شکل ساده و هندسی به صورت مجرد تکرار می‌شود. ساده کردنخطوط و شکل هندسی دادن به خطوط از جمله خصوصیات مهم گبه بافی در ایران است که باگذشت زمان در شکل تازه‌ای انجام می‌گیرد. در زمینه ساده آن یک ترنج بزرگ یا چندلوزی کوچک در روی امتدادهای طولی دیده می‌شود و گاه در متن خالی وسط گبه، نقش درختیا نقش چهار فصل یا نقش شیر بافته می‌شود. این نقش‌ها و صورت‌ها با رنگ‌های متفاوتبر گبه‌های عشایری جلوه خاصی به گبه می‌دهد. بافندگان گبه در این نقش‌ها احساسات وتخیلات خود را آزادانه بیان می‌کنند.

    توجه به نقش شیر در گبه‌های شیری: بهنظر می‌رسد توجه به نقش شیر بیشتر از آن جهت بوده‌است که یکی از صفات امام علی(شیر خدا) بوده و در شجاعت و شهامت او را همواره به شیر مثال زده‌اند. همچنین اینحیوان پر قدرت و شجاع از دیرباز هماورد شاهان بوده و همچنین وجود نقش شیر در بناهاو ظروف و منسوجات که از جمله نمونه‌های بارز آن را می‌توان در نقوش تخت جمشید وظروف ساسانی و در قالی‌های شکارگاه، همه جا شیر را در جدال با دلاوران می‌بینیم.در فرهنگ ایرانیان شیر نماد شوکت و جلال و قدرت و عظمت بوده‌است. نقش شیر در نزد لرها و ترکان قشقاییمتداول بوده‌است. بافندگان عشایر هر یک به طور نامکرر به این مظهر صولت و شجاعتپرداختند. (البته نقش شیر با فراوانی این حیوان در منطقه کامفیروز و دشت ارژن فارسکه تا آغاز سده گذشته نسل آن باقی بود هم بی ارتباط نیست.) (۲) به طور کلی می‌توان گفت که شیر از زمان‌های قدیم مورد علاقهایرانیان به خصوص مردم فارس بوده‌است و از طریق سکه‌ها، مهرها، شیر سنگی و سایرنقوش بستگی خود را به گذشته حفظ می‌کردند. این بستگی با گبه‌های شیری به داخل چادرو زندگی عشایری راه یافته‌است. همین مسایل سبب شده‌است که زنان قالیباف عشایر آنرا سمبل مناسبی برای زینت بخشیدن به گبه‌های خود کنند.

    رنگ گبه

    رنگ آمیزی گبه‌ها زیبا و بی نظیر است.رنگ آمیزی اکثر آنها به استثنای معدودی از آنها تماما طبیعی و گیاهی است. رنگرزیسنتی و بهره گیری از رنگ‌های گیاهی اعتبار ویژه‌ای به صنایع دستی عشایر می‌بخشدهمچنین نوعی گبه بافته می‌شود که خودرنگ می‌باشد یعنی بر روی مواد اولیه‌ای که درتولید این محصول استفاده می‌شود هیچ نوع عمل رنگرزی انجام نمی‌شود. پشم‌ آناصطلاحا خودرنگ است یعنی مستقیما از دام چیده شده و به عبارت دیگر دستچین است. ایننوع گبه در رنگ‌های طبیعی پشم گوسفند (سفید، سیاه، خاکستری و بژ) بافته می‌شود. به همین سبب در برابرشستشو و نور آفتاب مقاومت بیشتری دارد حتی می‌توان گفت مقاومت رنگ آن از قالی همبیشتر است زیرا مواد تشکیل دهنده رنگ‌ها کاملاً طبیعی است.


    مراکز بافت گبه

    گبه بافی در اکثر مناطق روستایی وعشایری مرسوم بوده و مرکز اصلی بافت آن در مرکز کشور و جنوب می‌باشد. از جملهمراکز مهم بافت گبه می‌توان از دو گنبدان، باشت، آرو در شهرستان گچساران، تل گر،چشمه بلقیس، ده شیخ و چرام در شهرستان کهکیلویه از سراب تا ده علیا و ده سفلی وموردراز علیا و سفلی در شهرستان بویر احمد، برازجان و حوزه‌های روستایی شول و دهکهنه از استان بوشهر نام برد. استان فارس از گذشته بسیار دور یکی از مهم‌ترین وبزرگ‌ترین مراکز ایل نشینی به شمار می‌رفت. ایلات قشقایی، خمسه، ممسنی و بختیاریبه بافت گبه اشتغال داشتند و بهترین گبه‌ها کار ترکان قشقایی فارس می‌باشد که درخارج از کشور از اعتبار خاصی برخوردار است.


    سرزمین فارس و ایل قشقایی

    سرزمین فارس یکی از بخش‌هایی است کهمحل زندگی عشایر می‌باشد و بیش از دو سوم از سرزمین فارس محل زندگی عشایر و ایلاتمختلفی است که در طول سالیان دراز در این منطقه گرد هم جمع شده‌اند. از ایلات مهممسکون در فارس: ایلاتقشقایی، خمسه، ممسنی و بختیاری می‌باشند که در نقاط کوهستانی پراکنده شده‌اند. ایلقشقایی از دست بافته‌های بسیار مشهوری برخوردار می‌باشد که مورد تحسین جهانی واقعشده‌است، قالیچه‌های ایل قشقایی ترکی بافت می‌باشند، نقش آنها تکرار اشکال شکسته وساده هندسی می‌باشد. اکثر قالیچه‌های ایلات فارس از شفافیت رنگی خاصی برخورداراست، تار و پودهای (۳) گبه‌هایقشقایی تماما از پشم می‌باشد و پشم‌های (۴) مورداستفاده گبه‌ها در فارس تهیه می‌شوند. پشم فارس یکی از مرغوب‌ترین پشم‌ها جهت بافتقالی و گبه می‌باشد.

    گبه قشقایی: دست‌بافته‌های کوچ نشینانقشقایی باغ‌های بافته‌ای را می‌ماند که در نهایت ظرافت و دقت زبان باز می‌کنند واز طریق نمایش نقش‌ها تاریخ قومی و قدمت فرهنگی و قلمرو ذوق این کوچندگان را بازگومی‌نمایند. هر یک از بافته‌های عشایری دارای نشانه قومی و تاریخی است به همین دلیلبافته‌های بلوچ و ترکمن افشار و قشقایی به آسانی از هم ساخته می‌شوند. طرح‌های گل و گیاه و نقشمایه‌هایحیوانی و نقش‌های مربوط به ستارگان در دست بافته‌های عشایری لر و بختیاری مکرر بهچشم می‌خورد. (گبه قشقایی سه ویژگی بارز دارد، شیر رام شده (دست آموز) و قلاده برگردن که اغلب به سگ شباهت دارد. ستاره هشت پر که نشانه و جانشین خورشید است، نقشمایه باستانی مرغ و درخت که به شیوه‌ای دلپذیر بافته شده‌است.) (۵) در گذشته بافت گبه عمدتاً به قصد مصرفخانواده و فرش کردن خیمه و خانه بوده‌است نه به عنوان ارمغان و فروختن به دیگران وبه هیچ وجه جنبه تجاری و فروش نداشته به همین سبب خیلی کم بافته می‌شد و چون بافتبه منظور استفاده شخصی بوده‌است پس از محدودیتی برخوردار نبود و بافندگان در بافتننقش‌های مختلف دستشان باز بوده‌است. گبه‌های درشت بافت بر روی قالیچه در وسط چادر برای زیر پاانداختن استفاده می‌شده گاهی به دلیل پود فراوان در نتیجه نرمی گبه و خواب بلندپشم‌ها و پودهای اضافه سبب می‌شد که از گبه به عنوان پتو و روانداز هم استفاده شوداین کار البته در خارج از چادر و در مواقع خاصی نظیر سفر انجام می‌گرفت. (... و در روزگار قدیم مورد مصرف بیشتریداشته و حتی جزو اثاث سلطنتی می‌آمده‌است. در فرمانی که شاه طهماسب صفوی راجع بهترتیب پذیرایی از همان پادشاه گورکانی صادر کرده تاکید شده قالی‌های ابریشمی کارخراسان و گبه و نمدهای جامی و سوزنی‌ها بیندازید.) (۶)

    پانویس

    ۱_ پرز: در اصطلاح همان خواب قالی است. پرزهایگبه معمولاً بلند می‌باشد ارتفاع پرز گبه از انتهای گره و در کم ساییده‌ترین محلگبه محاسبه می‌شود. ۲ _ دست بافت‌های عشایری و روستایی جلداول صفحه ۲۹۱ ۳ _ تار و پود: تار رشته‌هایی کوتاه از نخیا پشم یا ابریشم که به صورت عمودی به دو انتهای دار پیچیده می‌شوند به همراهپودها که به صورت افقی از میان تارها عبور می‌کند که استخوان بندی اصلی هر قالیاست. ۴ _ پشم گبه: پشم مورد استفاده در بافتگبه دست چین، دست ریس و خودرنگ است. ۵ _ دستبافت‌های عشایری و روستایی جلد اول صفحه ۲۹۲ ۶ _ مجلهآینده بهمن و اسفند ۱۳۶۰


    فهرست منابع و مآخذ

    ۱ _ دست بافت‌های عشایری و روستایی فارس،سیروس پرهام، جلد اول، انتشارات امیرکبیر، تهران ۷۱. ۲ _ صادرات ایران از دیدگاه رشد اقتصادی، ضیاءالدین صدرزاده،انتشار بی تا، تهران. ۳ _ صنایع دستی روستایی ایران، انتشاراتسازمان صنایع دستی ایران ۴ _ کلیاتیدرباره صنایع دستی روستایی ایران، ۵ _ گبهبافی، استادیاوری، ۶ _ گبه بافی، رضا عبدلی، ۷ _ گلیم و گبه، پرویز تناولی، ۸ _ نشریه قالی ایران، ۹ _ هند و صنعت قالی در ایران، منصورورزی، ۱۰ _ ویژه نامه نخستین جشنواره صنایع دستیدانشجویان سراسر کشور.

    • برگرفته از نوشتاری از: نرگس جابری نسب، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی</
    برچسب‌ها:
    نوشته شده در شنبه 15 تير 1392 ساعت 12:24 توسط : علیرضا ماهزاده | دسته : | 155 بازدید
  • []

  • گلیم

    گِلیم یا پَلاس یکی از انواع صنایع دستی زیراندازی و پوششی است که از ابریشم، موی بز، پشم گوسفند و یا دیگر چهارپایان اهلی بافته می‌شود. گلیم به شکل سنتی‌اش، معمولاً برای پوشاندن زمین، دیوار و یا رواندازی برای حیوانات باربر استفاده می‌شود ولی امروزه به عنوان یک پوشش مدرن برای خانه‌های شهری نیز خریداری می‌شود.

    این فرش در زبان فارسی نامهای مختلفی دارد. گلیم در افغانستان، گیلیم در اوکراین، بداس در قفقاز، لیاط در سوریه و لبنان، چیلیم در رومانی و همچنین کیلیم در ترکیه و لهستان و مجارستان و عربستان از جمله نامهای متفاوت آن است.

    رنگ‌های استفاده شده در گلیم سنتی گیاهی هستند. گاهی گلیم‌ها را برای جلوه بیشتر و کهنه شدن رنگ، با چای و پوست گردو شستشو می‌دهند.

    گلیم در سایزهای مختلفی به شکل مستطیل بافته می‌شود از قبیل:

      <
    برچسب‌ها:
    نوشته شده در شنبه 15 تير 1392 ساعت 12:24 توسط : علیرضا ماهزاده | دسته : | 151 بازدید
  • []

  • گبه یا قالیچه‌خِرسک گونه‌ای فرشاز جنس قالی است که معمولاً در قطع قالیچه توسط عشایر و ایلات لر و قشقایی بافتهمی‌شود و دارای پرزهای (۱) بلند است. در بافت گبه از تعداد پودبیشتری استفاده می‌شود که این کار در نرمی گبه تأثیر فراوان دارد. تعداد پود برخیاز گبه‌ها گاهی از سه تا هشت پود در هر رج و بلندی پرزها گاهی تا یک سانتی متر هممی‌رسد.


    گبه در اندازه‌های مختلفی بافته می‌شودکه عبارت‌اند از: ۱_ گبه در اندازه قالیچه ۲_ گبه در اندازه قالی ۳_ گبه پتویی ۱_ گبه در اندازه قالیچه: با پرز و خواب بلند و تعداد پود در هررج به هشت هم می‌رسد. ۲_ گبه در اندازه قالی: هر گاه شمار رشته‌هایپود در هر رج از سه تجاوز نکند این دستباف را قالی گبه گویند. ۳_ گبه پتویی: این نوع گبه به دلیل پودفراوان نرمتر و خواب بلند پرز و پودهای اضافه از ظرفیت بیشتری برخوردار است.

    وسایل و ابزار مورد نیاز گبه عبارتاست از: مهم‌ترین و اصلی‌ترین وسیله که دار می‌باشد. دار گبه در اندازه‌های مختلفکه به صورت افقی و در سطح زمین قرار می‌گیرد. اغلب از جنس چوب یا فلز می‌باشد وشامل شانه، چاقو و قیچی می‌باشد. بیشتر بافندگان عشایری بر روی زمین و بر رویدارهای افقی عمل بافتن را بدون نقشه انجام می‌دهند و برای شروع کار معمولاً قالیچهدیگری را که به آن (دستور) می‌گویند به کار می‌برند و در حین بافت انتخاب رنگ‌ها وترکیب بندی رنگ‌ها را انجام می‌دهند و همین امر سبب می‌شود گبه‌ای متفاوت با نمونهقبلی به وجود آید.

    برای تار گبه از نخ پنبه‌ای یا نخپنبه‌ای مخلوط با موی بز استفاده می‌شود و برای پود آن از پشم گوسفند استفاده می‌شودمرغوب‌ترین پشم جهت بافت انواع قالی و گبه، پشم فارس می‌باشد. تعداد نخ‌های پود بهکار رفته در هر رج از گبه که دارای ساختاری درشت است از سه تا هشت و در انواعریزتر آن تا چهارده پود در تغییر است. گبه در اندازه‌های مختلف بافته می‌شودمعمولاً در اندازه‌های ۱۲۰ تا ۱۰۰ عرض و طول ۲۵۰تا ۲۰۰ سانتی متر بافته می‌شود برای بافت یکگبه در اندازه ۲۰/۲×۵/۱ حدود هشت کیلوگرم پشم و تقریباً سهکیلوگرم موی بز استفاده می‌شود گبه معمولاً درشت بافت است و بلندی پود گبه دست کمیک سانتی متر می‌باشد. البته در انواع سفارشی ممکن است این اندازه تغییر کند.


    نگاره‌های گبه

    هنرمند خالق گبه با صورت‌هایی برخاستهاز روایت و داستان و مضامین طبیعی و بیان حالات روحی در واقع دنیا را از دریچه دیدخود در نقش گبه به عرصه ظهور می‌رساند. طرح‌ها و نقوش گبه از افکار ساده و روانمنشا می‌گیرد و نقوش خودجوشی با سادگی و بیانی زلال و شفاف بر عرصه بافت شکل می‌گیرندبافنده با خط تصویر، طبیعت، عشق و شیدایی، آزادگی و آزاد زیستن را نقش می‌کند. نقشگبه حکایت حال بافنده‌است، قصه رمه و شبان است و برف و بوران و آتش و آب و آفتاب وکوچ، عشق و دلدادگی و اسبی که به سیاه چادر عشق می‌رود. چهره گبه نامنظم است ونشان از اوج و حضیض حالات روحی بافنده دارد. نقش گبه گریز از تکرار است و بدیع وبر خلاف نقوش طراحان شهری که پر تکلف و محافظه کارانه‌است مستقیما از طبیعت الهاممی‌گیرد. نقش گبه و خصوصیات آن را فقط و فقط زندگی ایلیاتی و عشایری تعیین کرده‌استو می‌کند و این همان اصالت گبه‌است. طراحی و نقش پردازی و حتی رنگ آمیزی گبه ازقالی و قالیچه جداست و تابع قواعد و سنت‌های خاصی است. بافندگان گبه به سبب آزادیاز قید و بند در نقش پردازی حتی از بافندگان قالی هم دستشان بازتر است. طرح‌ها ونقش‌های گبه تماماً ذهنی بوده و بیشتر طرح‌های هندسی را دربرمی گیرد. در یک یا دوحاشیه این قالیچه‌ها یک شکل ساده و هندسی به صورت مجرد تکرار می‌شود. ساده کردنخطوط و شکل هندسی دادن به خطوط از جمله خصوصیات مهم گبه بافی در ایران است که باگذشت زمان در شکل تازه‌ای انجام می‌گیرد. در زمینه ساده آن یک ترنج بزرگ یا چندلوزی کوچک در روی امتدادهای طولی دیده می‌شود و گاه در متن خالی وسط گبه، نقش درختیا نقش چهار فصل یا نقش شیر بافته می‌شود. این نقش‌ها و صورت‌ها با رنگ‌های متفاوتبر گبه‌های عشایری جلوه خاصی به گبه می‌دهد. بافندگان گبه در این نقش‌ها احساسات وتخیلات خود را آزادانه بیان می‌کنند.

    توجه به نقش شیر در گبه‌های شیری: بهنظر می‌رسد توجه به نقش شیر بیشتر از آن جهت بوده‌است که یکی از صفات امام علی(شیر خدا) بوده و در شجاعت و شهامت او را همواره به شیر مثال زده‌اند. همچنین اینحیوان پر قدرت و شجاع از دیرباز هماورد شاهان بوده و همچنین وجود نقش شیر در بناهاو ظروف و منسوجات که از جمله نمونه‌های بارز آن را می‌توان در نقوش تخت جمشید وظروف ساسانی و در قالی‌های شکارگاه، همه جا شیر را در جدال با دلاوران می‌بینیم.در فرهنگ ایرانیان شیر نماد شوکت و جلال و قدرت و عظمت بوده‌است. نقش شیر در نزد لرها و ترکان قشقاییمتداول بوده‌است. بافندگان عشایر هر یک به طور نامکرر به این مظهر صولت و شجاعتپرداختند. (البته نقش شیر با فراوانی این حیوان در منطقه کامفیروز و دشت ارژن فارسکه تا آغاز سده گذشته نسل آن باقی بود هم بی ارتباط نیست.) (۲) به طور کلی می‌توان گفت که شیر از زمان‌های قدیم مورد علاقهایرانیان به خصوص مردم فارس بوده‌است و از طریق سکه‌ها، مهرها، شیر سنگی و سایرنقوش بستگی خود را به گذشته حفظ می‌کردند. این بستگی با گبه‌های شیری به داخل چادرو زندگی عشایری راه یافته‌است. همین مسایل سبب شده‌است که زنان قالیباف عشایر آنرا سمبل مناسبی برای زینت بخشیدن به گبه‌های خود کنند.

    رنگ گبه

    رنگ آمیزی گبه‌ها زیبا و بی نظیر است.رنگ آمیزی اکثر آنها به استثنای معدودی از آنها تماما طبیعی و گیاهی است. رنگرزیسنتی و بهره گیری از رنگ‌های گیاهی اعتبار ویژه‌ای به صنایع دستی عشایر می‌بخشدهمچنین نوعی گبه بافته می‌شود که خودرنگ می‌باشد یعنی بر روی مواد اولیه‌ای که درتولید این محصول استفاده می‌شود هیچ نوع عمل رنگرزی انجام نمی‌شود. پشم‌ آناصطلاحا خودرنگ است یعنی مستقیما از دام چیده شده و به عبارت دیگر دستچین است. ایننوع گبه در رنگ‌های طبیعی پشم گوسفند (سفید، سیاه، خاکستری و بژ) بافته می‌شود. به همین سبب در برابرشستشو و نور آفتاب مقاومت بیشتری دارد حتی می‌توان گفت مقاومت رنگ آن از قالی همبیشتر است زیرا مواد تشکیل دهنده رنگ‌ها کاملاً طبیعی است.


    مراکز بافت گبه

    گبه بافی در اکثر مناطق روستایی وعشایری مرسوم بوده و مرکز اصلی بافت آن در مرکز کشور و جنوب می‌باشد. از جملهمراکز مهم بافت گبه می‌توان از دو گنبدان، باشت، آرو در شهرستان گچساران، تل گر،چشمه بلقیس، ده شیخ و چرام در شهرستان کهکیلویه از سراب تا ده علیا و ده سفلی وموردراز علیا و سفلی در شهرستان بویر احمد، برازجان و حوزه‌های روستایی شول و دهکهنه از استان بوشهر نام برد. استان فارس از گذشته بسیار دور یکی از مهم‌ترین وبزرگ‌ترین مراکز ایل نشینی به شمار می‌رفت. ایلات قشقایی، خمسه، ممسنی و بختیاریبه بافت گبه اشتغال داشتند و بهترین گبه‌ها کار ترکان قشقایی فارس می‌باشد که درخارج از کشور از اعتبار خاصی برخوردار است.


    سرزمین فارس و ایل قشقایی

    سرزمین فارس یکی از بخش‌هایی است کهمحل زندگی عشایر می‌باشد و بیش از دو سوم از سرزمین فارس محل زندگی عشایر و ایلاتمختلفی است که در طول سالیان دراز در این منطقه گرد هم جمع شده‌اند. از ایلات مهممسکون در فارس: ایلاتقشقایی، خمسه، ممسنی و بختیاری می‌باشند که در نقاط کوهستانی پراکنده شده‌اند. ایلقشقایی از دست بافته‌های بسیار مشهوری برخوردار می‌باشد که مورد تحسین جهانی واقعشده‌است، قالیچه‌های ایل قشقایی ترکی بافت می‌باشند، نقش آنها تکرار اشکال شکسته وساده هندسی می‌باشد. اکثر قالیچه‌های ایلات فارس از شفافیت رنگی خاصی برخورداراست، تار و پودهای (۳) گبه‌هایقشقایی تماما از پشم می‌باشد و پشم‌های (۴) مورداستفاده گبه‌ها در فارس تهیه می‌شوند. پشم فارس یکی از مرغوب‌ترین پشم‌ها جهت بافتقالی و گبه می‌باشد.

    گبه قشقایی: دست‌بافته‌های کوچ نشینانقشقایی باغ‌های بافته‌ای را می‌ماند که در نهایت ظرافت و دقت زبان باز می‌کنند واز طریق نمایش نقش‌ها تاریخ قومی و قدمت فرهنگی و قلمرو ذوق این کوچندگان را بازگومی‌نمایند. هر یک از بافته‌های عشایری دارای نشانه قومی و تاریخی است به همین دلیلبافته‌های بلوچ و ترکمن افشار و قشقایی به آسانی از هم ساخته می‌شوند. طرح‌های گل و گیاه و نقشمایه‌هایحیوانی و نقش‌های مربوط به ستارگان در دست بافته‌های عشایری لر و بختیاری مکرر بهچشم می‌خورد. (گبه قشقایی سه ویژگی بارز دارد، شیر رام شده (دست آموز) و قلاده برگردن که اغلب به سگ شباهت دارد. ستاره هشت پر که نشانه و جانشین خورشید است، نقشمایه باستانی مرغ و درخت که به شیوه‌ای دلپذیر بافته شده‌است.) (۵) در گذشته بافت گبه عمدتاً به قصد مصرفخانواده و فرش کردن خیمه و خانه بوده‌است نه به عنوان ارمغان و فروختن به دیگران وبه هیچ وجه جنبه تجاری و فروش نداشته به همین سبب خیلی کم بافته می‌شد و چون بافتبه منظور استفاده شخصی بوده‌است پس از محدودیتی برخوردار نبود و بافندگان در بافتننقش‌های مختلف دستشان باز بوده‌است. گبه‌های درشت بافت بر روی قالیچه در وسط چادر برای زیر پاانداختن استفاده می‌شده گاهی به دلیل پود فراوان در نتیجه نرمی گبه و خواب بلندپشم‌ها و پودهای اضافه سبب می‌شد که از گبه به عنوان پتو و روانداز هم استفاده شوداین کار البته در خارج از چادر و در مواقع خاصی نظیر سفر انجام می‌گرفت. (... و در روزگار قدیم مورد مصرف بیشتریداشته و حتی جزو اثاث سلطنتی می‌آمده‌است. در فرمانی که شاه طهماسب صفوی راجع بهترتیب پذیرایی از همان پادشاه گورکانی صادر کرده تاکید شده قالی‌های ابریشمی کارخراسان و گبه و نمدهای جامی و سوزنی‌ها بیندازید.) (۶)

    پانویس

    ۱_ پرز: در اصطلاح همان خواب قالی است. پرزهایگبه معمولاً بلند می‌باشد ارتفاع پرز گبه از انتهای گره و در کم ساییده‌ترین محلگبه محاسبه می‌شود. ۲ _ دست بافت‌های عشایری و روستایی جلداول صفحه ۲۹۱ ۳ _ تار و پود: تار رشته‌هایی کوتاه از نخیا پشم یا ابریشم که به صورت عمودی به دو انتهای دار پیچیده می‌شوند به همراهپودها که به صورت افقی از میان تارها عبور می‌کند که استخوان بندی اصلی هر قالیاست. ۴ _ پشم گبه: پشم مورد استفاده در بافتگبه دست چین، دست ریس و خودرنگ است. ۵ _ دستبافت‌های عشایری و روستایی جلد اول صفحه ۲۹۲ ۶ _ مجلهآینده بهمن و اسفند ۱۳۶۰


    فهرست منابع و مآخذ

    ۱ _ دست بافت‌های عشایری و روستایی فارس،سیروس پرهام، جلد اول، انتشارات امیرکبیر، تهران ۷۱. ۲ _ صادرات ایران از دیدگاه رشد اقتصادی، ضیاءالدین صدرزاده،انتشار بی تا، تهران. ۳ _ صنایع دستی روستایی ایران، انتشاراتسازمان صنایع دستی ایران ۴ _ کلیاتیدرباره صنایع دستی روستایی ایران، ۵ _ گبهبافی، استادیاوری، ۶ _ گبه بافی، رضا عبدلی، ۷ _ گلیم و گبه، پرویز تناولی، ۸ _ نشریه قالی ایران، ۹ _ هند و صنعت قالی در ایران، منصورورزی، ۱۰ _ ویژه نامه نخستین جشنواره صنایع دستیدانشجویان سراسر کشور.

    • برگرفته از نوشتاری از: نرگس جابری نسب، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی
    برچسب‌ها:
    نوشته شده در شنبه 15 تير 1392 ساعت 11:16 توسط : علیرضا ماهزاده | دسته : | 159 بازدید
  • []


  • صفحه قبل 1 صفحه بعد
    X
    تبليغات